przede wszystkim fantastyka
Blog > Komentarze do wpisu

Na pocz徠ku by這 s這wo

Gdy tylko trafi mi si jaki pretekst, dla kt鏎ego mog si璕n望 po ksi捫k Samuela R. Delany'ego, to natychmiast z niego korzystam. A omawianie tw鏎czo軼i tego autora przy okazji przypominania klasyk闚 sf to nawet wi璚ej ni pretekst - to konieczno嗆. Tym bardziej, 瞠, jak zesmutkiem zauwa瘸m, ro郾ie nam pokolenie mi這郾ik闚 fantastyki, kt鏎zy o tym czarnosk鏎ym, ameryka雟kim pisarzu nigdy nie s造szeli.

Dlaczego w豉郾ie "Babel-17", a nie na przyk豉d ulubiona przeze mnie "Nova", lub g這郾y "Dhalgren"? Przyczyn jest kilka. Najbardziej prozaiczn jest fakt, 瞠 wcze郾iej nie posiada貫m tej ksi捫ki na w豉sno嗆, wi璚 nadarzy豉 si okazja, 瞠by j wreszcie zakupi. Najistotniejsz jest chyba za ta, 瞠 na przyk豉dzie tejpowie軼i naj豉twiej b璠zie mi pokaza, jak wielkim pisarzem Delany jest.

Babel-17"Babel-17" powsta豉 w 1966 roku i z miejsca zyska豉 rozg這s. Zdoby豉 Nebul i by豉 nominowana do Hugo. By造 to romantyczne czasy, w kt鏎ych pisarze-fanta軼i wysy豉li ludzi w Kosmos, kazali im walczy, ze sob i z Obcymi, kocha si i nienawidzi na galaktyczn skal. Nie inaczej jest tutaj - ludzko嗆 zasiedli豉 pi耩 galaktyk, podzieli豉 si na dwa wrogie obozy i toczy wojn, do kt鏎ej wci庵n窸a r闚nie inne cywilizacje. Dodajmy do tego obdarzon urod i rozlicznymi talentami bohaterk, wyruszaj帷 na misj, kt鏎a ma odmieni losy 鈍iata. Brzmi jak parodia klasycznej space-opery, prawda?

Ot騜 nie. Nasza bohaterka, Rydra Wong, jest popularn poetk i j瞛ykoznawc, a jej misja polega na odnalezienia 廝鏚豉 tajemniczego kodu, powi您anego z gro幡ymi aktami sabota簑. Ma這 tego, szyfr okazuje si j瞛ykiem, kt鏎y w miar przyswajania, wp造wa na percepcj i procesy my郵owe ludzi, czyni帷 ich agentami wroga i niezwykle gro幡 broni. Jak wi璚 trafnie zauwa篡豉 ninedin, "Babel-17" to co w rodzaju space-opery o j瞛ykoznawstwie. Obok klasycznych scen akcji, kosmicznych bitew nawet, znajdujemy tu lingwistyczn zagadk, uzupe軟ion spor dawk wiedzy z tej dziedziny. Sam powie嗆 mo積a odczytywa na wielu poziomach - opr鏂zsolidnejrozrywki, dostarcza te ton materia逝 do przemy郵e. A Delany wie, o czym pisze i cho czasem bywa trudny w odbiorze, potrafi uwa積ego czytelnika sowicie wynagrodzi. Lektura "Babel-17" przypomina wi璚 obieranie cebuli z kolejnych warstw, a im g喚biej, tym coraz bardziej smakowicie.

Posta Rydry Wong oparta jest na 闚czesnej 篡ciowej partnerce Delany'ego, uznanej poetce Marilyn Hacker. To pr鏏ki jej tw鏎czo軼i znajdziemy w ksi捫ce. Sam Delany r闚nie si w niej pojawia, jako Muels Aranlyde, powie軼iopisarz, jednen z trojga sk豉dnik闚 jej partnerskiego zwi您ku (trzecim jest Fobo Lombs, posta wzorowana na przyjacielu Delany'ego, Bobie Folsomie). Nietrudno zgadn望, 瞠 powtarzaj帷a si te w innych jego ksi捫kach wizja spo貫cze雟twa, w kt鏎ym norm s poligamiczne zwi您ki - hetero- i homoseksualne - bazuje na osobistych do鈍iadczeniach autora - prywatnie ma鹵onka, ojca, geja. Oczywi軼ie Delany nie poprzestaje na tym - 鈍iat powie軼i jest bogaty, wr璚z zaskakuj帷o bogaty, bior帷 pod uwag jej obj皻o嗆. Znajdziemy w niej o篡wionych ludzi, duchy, obcych, sp鎩n wizj technologii podr騜y kosmicznych, ca陰 gam spo貫czno軼i, 陰cznie ze wszystkimi ich atrybutami - od seksu, mody, poprzez rozrywki, na diecie sko鎍zywszy. Nie wszystkim mo瞠 odpowiada styl, jakim autor pr鏏uje nam to sprzeda - nie mniej bogaty od tre軼i, czasem wr璚z barokowy. Musimy te uwa瘸 na nag貫 zmiany narratora, czy czyhaj帷 za rogiem aliteracj. Warto jednak si do tego stylu przyzwyczai, bo wizje Delany'ego s naprawd niebanalne i na d逝go zapadaj w pami耩. Dobrym przyk豉dem jest scena otwieraj帷a powie嗆 - spacer Genera豉 ulicami kosmicznego portu, w trakcie kt鏎ego dowiadujemy si o tocz帷ej si wojnie - dzi瘯i wspomnieniom ekonomicznej blokady, strachu, cierpienia, g這du, akt闚 kanibalizmu. Te wspomnienia z koszmarnej przesz這軼i odciskaj zreszt swe pi皻no na ka盥ej postaci z powie軼i i, cho nie m闚i si o tym wprost, w znacznym stopniu determinuj ich postawy i dzia豉nia.

Ale "Babel-17" to nie jest przecie powie嗆 o wojnie. Nie jest to te chyba powie嗆 o j瞛ykoznawstwie, cho j瞛yk jest tu kluczem. Jako narz璠zie porozumienia. Bo to bariery w komunikowaniu si s w徠kiem, na kt鏎ym skupia si autor. Rydra rozwi您uj帷a problemy w zwi您ku tr鎩ki swoich nawigator闚. Rydra ucz帷a okaleczonego psychicznie cz這wieka poj璚ia "ja". Rydra wprowadzaj帷a urz璠nika w nieznany mu 鈍iat portowych melin i ich bywalc闚. Wyniszczaj帷a wojna, kt鏎ej strony dawno zapomnia造, o co tak naprawd walcz. Delany sugeruje, 瞠 rozwi您anie mo瞠 kry si w s這wach. S這wa maj si喚 sprawcz, bo przecie "na pocz徠ku by這 s這wo", jak przypomina g堯wna bohaterka. Je瞠li tylko znajdziemy w豉軼iwe nazwy, mo瞠my dokona niewyobra瘸lnych dot康 rzeczy. Na przyk豉d zbudowa elektrowni s這neczn, bazuj帷 na opisie sk豉daj帷ym si z dziewi璚iu s堯w. Albo zako鎍zy polityczn wojn, zmieniaj帷 j瞛yk komunikat闚.

Samuel R. Delany, Babel-17, Orion Publishing Co, 1999

鈔oda, 14 lipca 2010, maarcuss

Polecane wpisy

Komentarze
2010/07/15 20:51:59
Bardzo, bardzo mi si Twoja recenzja podoba - napisa貫 w niej o czym, co mnie umkn窸o, a mianowicie o subtelno軼i tej powie軼i w ukazywaniu ludzkich motywacji i zachowa - jak wp造w koszmarnych do鈍iadcze wojennnych na postacie i ich psychik; no i ta wojna tez inna przecie ni zwykle w space operach, bo nieefektowna i odra瘸j帷o prawdziwa (blokady, embarga, g堯d, n璠za, kanibalizm...). Pod efektywn "inno軼i" ukazanego tu (i opisanego poetyckim, bardzo swoistym i oryginalnym j瞛ykiem) 鈍iata kryje si tu spory kawa psychologii postaci i rozumienia ludzkiej natury...

Mo瞠 by tak kiedy dwug這s o "Dhalgrenie"? (te uwielbiam :))
-
maarcuss
2010/07/16 09:05:24
Przeczyta Twoj recenzj Dhalgren to by這by co...
Przeczyta jeszcze raz Dhalgren to te by這by co...
Perspektywa kusz帷a, ale te lekko przera瘸j帷a, wi璚... przypomnij mi za rok, ok? ;)
-
2010/07/16 19:42:04
Ha! No to za rok :P
A tak powa積ie, ja akurat mam straszn ochot przedrze si przez "Dhalgren" jeszcze raz :P - bo mam wra瞠nie, 瞠 przy poprzedniej lekturze sporo przeoczy豉m :)
Napisz do mnie